Trump krijgt bij verlies Congres meer tegenwicht, maar geen lame duck

Verliezen de Republikeinen van president Trump dinsdag hun meerderheid in het Amerikaanse Congres, dan krijgt dat Congres volgens de Amerikaanse overheid echt meer macht over hem. De Senaat is een van de twee kamers van het Congres. Die kan dan ministers en andere kandidaten die Trump voordraagt alsnog goedkeuren of afwijzen. Het Huis van Afgevaardigden is de andere kamer. Dat Huis is als enige kamer bevoegd om een afzettingsprocedure te beginnen tegen een federale ambtsdrager zoals de president, een procedure die in de Verenigde Staten impeachment heet.

Het Congres is het parlement van de Verenigde Staten. Het bestaat uit de Senaat en het Huis van Afgevaardigden samen. Een Amerikaanse president heeft de steun van het Congres nodig om wetten aangenomen te krijgen en benoemingen definitief te maken. Een krappere meerderheid raakt dus zijn hele regeerperiode. De Republikeinse Partij van Trump controleert nu beide kamers. Dat gaf hem tot dusver vrij baan voor zijn agenda. Een nederlaag bij de tussentijdse verkiezingen zou die vrije baan doorbreken. De Democratische oppositie krijgt dan meer instrumenten om zijn plannen te vertragen of te blokkeren.

Volgens analisten gedraagt Trump zich desondanks niet als een machteloze president zonder invloed, zodra de Republikeinen hun meerderheid verliezen. Zo’n president zonder herverkiesbare toekomst heeft doorgaans minder drukkingsmiddelen op het Congres. Analisten voorspellen bij Trump juist het omgekeerde. In de resterende twee jaar van zijn ambtstermijn kan hij onvoorspelbaarder en moeilijker te beheersen worden. Dat geldt ook al krijgt het Congres dan meer grip op hem.

De tussentijdse verkiezingen, in het Engels midterms genoemd, vinden in de Verenigde Staten halverwege een presidentstermijn plaats. Ze staan los van een afzonderlijke presidentsverkiezing. Kiezers zien zulke verkiezingen doorgaans als een tussentijds oordeel over het beleid van de zittende president. Zijn eigen naam staat dan niet op het stembiljet. Kiezers bepalen wel wie alle zetels bezet in het Huis van Afgevaardigden. Ook ongeveer een derde van de Senaatszetels staat open. In totaal gaat het om zo’n 470 zetels in het Congres die dinsdag 3 november opnieuw worden verdeeld.

Voor Trump staat er dus meer op het spel dan alleen de zetelverdeling. Wint zijn Republikeinse Partij de meerderheid in Senaat of Huis van Afgevaardigden niet, dan moet hij voortaan rekenen met kandidaten die worden afgewezen. Ook de dreiging van een afzettingsprocedure komt dan dichterbij. Zelfs met een Congres dat hem kan tegenhouden, verwachten analisten geen president die zich schikt. Zij houden juist rekening met een Trump die zich moeilijker laat beheersen dan nu.

Houden de Republikeinen hun meerderheid in beide kamers, dan verandert er aan de bevoegdheden van Senaat en Huis niets. Dan blijft de politieke rekening tussen Trump en het Congres zoals die nu is. Verliezen de Republikeinen een van beide kamers, dan is dinsdag 3 november het moment waarop dat kantelpunt zich voordoet. Beide kamers tellen daarbij evenveel: een krappe meerderheid in slechts een van de twee geeft het Congres al de instrumenten die de Amerikaanse overheid beschrijft.